Ramadan en gezondheid

Invloed op de gezondheid

Voor gezonde mensen en veel patiënten blijkt de jaarlijkse ramadan geen gezondheidsproblemen op te leveren. Het lichaam stelt zich over het algemeen opnieuw in op het veranderde eetpatroon en slaapritme. Dit kan met name in het begin wel leiden tot klachten als hoofdpijn ('first of ramadan headache') of misselijkheid. Daar staat tegenover dat door de ontspannende en spirituele activiteiten tijdens de ramadan het geestelijk welbevinden toeneemt. Dit kan een positieve invloed hebben op fysieke klachten.

Medicijngebruik

De meeste stromingen binnen de islam zien het innemen van medicijnen als verbreken van het vasten. De meest vergaande uitleg is dat alle substanties die het lichaam binnendringen -behalve lucht- het vasten doorbreken. Dit zou betekenen dat ook lokale toepassingen zoals oog- of oordruppels niet gebruikt kunnen worden. Andere stromingen gebruiken geen middelen die het maag-darmkanaal passeren en als "voedend" kunnen worden beschouwd. Zij accepteren bijvoorbeeld wel het gebruik van inhalers overdag.

Vrijstelling

De Koran geeft wel duidelijk aan wanneer iemand vrijstelling kan krijgen van het vasten en dus medicijnen kan gebruiken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen tijdelijke en definitieve vrijstelling. Zieken (geestelijk en lichamelijk), zwangere vrouwen en ouderen hoeven niet te vasten als de mogelijkheid bestaat dat de ziekte verergert of de zwangerschap gevaar loopt door het vasten. Alle dagen dat zij niet kunnen vasten, halen zij later in (tijdelijke vrijstelling). Chronisch zieken compenseren elke dag die ze niet kunnen vasten door het voeden van een arme (definitieve vrijstelling).

Toch graag vasten

Ondanks de heldere vrijstelling die de Koran biedt, doen geneesmiddelengebruikers toch graag mee met de ramadan. Zowel religieuze als sociale motieven spelen daarbij vaak een rol. Gevolg is vaak dat ze naar eigen inzicht het medicijngebruik aanpassen. Dit kan leiden tot onnodige gezondheidsrisico's. Voorbeelden hiervan zijn onnodige bijwerkingen als gevolg van een te hoge dosering in een keer of herhaalde infecties als gevolg van het innemen van een gehalveerde hoeveelheid antibiotica per dag. Ook het strikt volgen van een voorgeschreven regime kan problemen opleveren in combinatie met vasten, zoals bijvoorbeeld bij een insuline spuitende diabeet.

Meer informatie vindt u in de volgende artikelen:

Implicaties van gecombineerd vasten en therapie(on)trouw - een overzichtsartikel gepubliceerd in het Pharmaceutisch Weekblad (Fijn e.a. 2002; vol 137: 187-193)

Drug intake during ramadan - een 'clinical review' gepubliceerd in het British Medical Journal (Aadil e.a. 2004; vol 329:778-782)

A population-based study of diabetes and its characteristics during the fasting month of ramadan in 13 countries - gepubliceerd in Diabetes Care (Salti e.a. 2004; vol 27 nr 10: 2306-2311)

Recommendations for management of diabetes during Ramadan - gepubliceerd in Diabetes Care (Al-Arouj e.a. 2005; vol 28 nr 9: 2305-2311)